Op zaterdag 16 oktober organiseerden we een debat rond onze nieuwe vuurplaats. Dr. Laurens Landeweerd introduceerde het raamwerk en de uitspraken over biokunst en design, de tijd, het leven en de materie van allemaal. Een manier introduceren om onderlinge verbondenheid te bespreken. Kunstenaars, medewerkers en bezoekers namen deel aan het interactieve debat door fysiek te reageren op de stellingen van dr. Landeweerd.
Op zondag 24 oktober om 16.00 uur organiseert BioArt Laboratories opnieuw een vuurplaatsdebat om een vruchtbare Dutch Design Week mee af te sluiten. U bent uitgenodigd om mee te doen.
Gijs Visser, MA student filosofie aan Erasmus Universiteit Rotterdam heeft de essentie van dit debat vastgelegd in een column.
De kwestie van het leven is tijd, fire pit debate
Afgelopen zaterdag dr. Laurens Landeweerd introduceerde het raamwerk voor een interactief debat rond de vuurplaats waarin we de opvattingen en grenzen van design, beeldende kunst, auteurschap en (biologisch) leven en hun onderlinge relaties verkenden.
Landeweerd begon zijn inleiding met een toelichting op zijn werk over de Franse filosoof Henri Bergson. Daarbij gebruikte hij de gedachte van Bergson om te beargumenteren dat tijd niet (slechts) een meting is tussen twee punten in de tijd, waarbij altijd die twee punten nodig zijn. In plaats daarvan pleit hij voor een opvatting van tijd die tijd beschouwt als de zaak van het leven zelf. Tijd wordt dan een levensproces, de manier waarop iets leeft. Daarna verbond Landeweerd het idee van tijd als de structuur van het leven met de thermodynamische wet, door te stellen dat het leven gedefinieerd kon worden als de zich steeds verder verspreidende en uitbreidende materie, een eigenschap van het leven ontleend aan de thermodynamica. Deze beweging van het leven is echter niet altijd een beweging van behoud, in tegenstelling tot wat de wet van behoud van warmte-energie in de thermodynamica ons misschien laat denken. Het leven is dus geen behoud van energie. In plaats daarvan, zo betoogde Landeweerd, kan het leven worden gezien als de uitwaartse beweging van materie, een steeds groter wordende beweging die uiteindelijk al het leven zal veranderen in een homogene, grijsachtige uitwaseming van materie. Om dit te illustreren wendde Landeweerd zich tot het eenvoudige voorbeeld van een levende vis. Het is mogelijk om van de vis een gekookt diner te maken, terwijl andersom onmogelijk is.
Vanuit deze nieuwe levensopvatting volgde een discussie waarin de grenzen van de velden waarin biokunst opereert werden verkend en besproken. De nieuw gebouwde vuurplaats waar we omheen verzamelden voor de lezing transformeerde naadloos in de perfecte omgeving voor een debat in seminariestijl. De mensen die meededen kwamen uit verschillende disciplines, maar werden gevraagd om actief bij te dragen en hun eigen ideeën over kunst, design en biologisch leven te verkennen, terwijl ze genoten van de hitte van het kampvuur, geroosterde kastanjes en goede wijn. Landeweerd introduceerde twee stellingen, waarna iedereen gedwongen werd een stelling te kiezen. Vervolgens leidde hij het debat, niet door expliciet zijn eigen ideeën te uiten, maar door de punten van het publiek samen te vatten en kritische vragen te stellen. Dit leidde tot levendige discussies, die snel verliepen en voor iedereen interessant waren.
Een bijzonder interessant discussiepunt was de vraag of bij het werken met ‘leven’ in kunst en design de schepper gezien moet worden als de enige auteur, of dat ‘het leven’ zelf als co-auteur een gunstig begrip zou zijn van de expressieve kracht in bio. -kunst. Deze uitspraken brachten het debat tot een discussie over de grenzen van biokunst. Het idee van auteurschap vormt een bijzonder interessant ‘probleem’ voor biokunst, omdat het verreikende gevolgen heeft voor de manier waarop de wereld, het leven, de cultuur en de biologie worden begrepen. Wanneer je het leven zelf beschouwt als een compositie, een constellatie van gegroepeerde affecten, wordt het steeds moeilijker om biokunst niet te zien als co-auteur van het leven en als ‘schepper’. Tegelijkertijd is het de moeite waard om je af te vragen of de krachtige daad van het bepalen van de constellatie van affecten niet als auteurschap kan worden gezien.
Zelfs de vraag wat biokunst leidt tot een uitgebreid debat. Enerzijds is biokunst in staat vrijwel alles in haar praktijk te integreren. Variërend van computervirussen, kunstmatig gekweekte huid tot de dood, biokunst is perfect in staat om vrijwel alles in haar werkveld te integreren. Tegelijkertijd delen deze praktijken nog steeds een oriëntatie op het leven, ook al hebben ze als inhoud veronderstelde tegenstellingen van het organische leven (computervirussen, de dood enz.). Wat ze echter wel gemeen hebben, is een relatie met het leven. Wat kan een computervirus ons over het leven vertellen? Op welke manier “handelt” een computervirus, heeft het een opzet?”.
In zekere zin gaan deze vragen nog steeds over het leven, niet omdat ze het leven als inhoud hebben, maar juist omdat ze het leven ontkennen. Door te praten over wat niet als leven wordt beschouwd, scherpen we ons begrip van wat het leven is aan. Deze discussies gaan dan niet over het bereiken van consensus, maar over het verbreden van begrip, over het creëren van concepten en nieuwe manieren om biokunst en het leven te begrijpen.
Dit debat zelf stelde niet alleen het auteurschap en het leven in vraag. Het zette vraagtekens bij de manier waarop we in het antropoceen leven. De manier waarop we het leven begrijpen en omgaan met de andere levende wezens om ons heen. Terwijl we ons in het antropoceen bevinden, plaatsen we onszelf, menselijke wezens, boven de andere levende wezens. Het symbioceen zou dit evenwicht moeten verschuiven.
De tentoonstelling ‘het Symbiocene bos’ van BioArt Laboratories biedt een voorproefje van andere manieren van handelen en omgaan met de wereld om ons heen.
Het is tijd voor verandering! Bezoek onze tentoonstelling tijdens de Dutch DesignWeek van 16-24 oktober en doe mee aan ons volgende vuurplaatsdebat op zondag 24 oktober om 16.00 uur Locatie: BioArt Laboratories Oirschotsedijk 14-10, Eindhoven
